La seguida de la cronica d'Isabelle Collomb, toponimista al Congrès, dedicada a la toponimia occitana dins la quala evocarà l'avançada de sas òbras e diferents aspèctes e nocions d'aquela disciplina. Nos informarà tanben de l’actualitat de la recèrca e de las publicacions.
Ponts, camins e castèls
La preséncia d'un pont a plan sovent balhat luòc a l’existéncia concomitanta d'un peatge ; l’avèm evocat a la debuta d'aquel article a prepaus del Borg dau Peatge. La toponimia l’atèsta pas totjorn, pasmens demòran qualques noms que balhan pas a confusion coma lo Pont de la Monnaie [Pont de la Moneda] que passa l'Alzon e religa Anglars e Sent Felitz a Rinhac dins Avairon.
« Pons carralis », es, literalament, lo « pont ont un carri pòt passar » ; la forma relèva del latin tardiu e l'adjectiu « carralis » es atestat per Du Cange. Segon Pierre-Henri Billy, s'agissiá d'un luòc de peatge, significatiu de frontièra entre dos territòris sens que siá pròpri a una mena de territòri puslèu qu'a un autra1. Aquela expression nos daissèt qualques toponims.
En mai de las comunas de Pontcharra en Isèra e Pontcharra-sur-Turdine dins Ròse qu'apartenon totes doas al domeni lingüistic del francoprovençal, e Pontcharraud [Pontcharreu] en Cruesa dins lo del Creissent lingüistic, se pòt citar, pel domeni occitan a pròpriament parlar, Pontcharaud [Pontcharrau] a Clarmont d'Auvèrnhe (Puèi de Doma), près del limit del país de Talende e del país arvern ; Pont-Carral [Pont Carral] a Salviac (Òlt) encambant lo Ceu que marca lo passatge del país de Caors al Peirigòrd, Pont-Carral [Pont Carral] entre Senta Dalena e Pruissants en Dordonha ; Pontcarral [Poncarral] a Noalhac (Tarn) sus la Durenca, o encara Pont Carel [Pont Carel] a L'Amalon (Erau), passatge del país besierenc al país rutèn.
Segon Alibert, lo pontanièr es lo que percep lo drech de passatge sus un pont o lo passaire de bac. Aquela foncion a daissat de traças toponimicas mas plan majoritàriament dins França d'oïl. Pasmens, se pòt probable tanben l’i reconéisser dins los Pontanier [Pontanièr] de Lo Chambon (Naut Léger) e de Bargalona de Carcin (Òlt). Lo primièr nomma un pont qu'encamba lo Riu de la Linha, que fa limit entre la comuna del Chambon e la de Maset de Sent Vòi ; lo segond (portat Pontagne sus la carta de Cassini) es al ras immediat d'un pont sus la Seona, que permet de passar de Bargalona a Fargas (uèi comuna novèla de Pòrta de Carcin).
Lo long dels camins de transumància, las dralhas existissián, segon André Soutou2 que procediguèt a una analisi fina del Cartulari de Gellone, de luòcs de peatges situats dins de « cabanas » o de « jaças », ont se percebiá un impòst dich « solatge », del latin ꜱᴏʟᴀᴛɪᴄᴜᴍ, redevença pagada, lo mai sovent en natura, pel pastenc dels ovins pendent la transumància.
Demest los nombroses luòcdiches Soulages [Solatges] d'unes relèvan probable d'aquela realitat economica medievala mentre que maitas pòrtan lo sens de « depaus, sediment, fanga » e designan de camps en plana alluviala, de « ribièras ».
Soutou balha mantun exemples, subretot dins Avairon, Erau e Losera, dont d'unes son de toponims desapareguts. Cita çaquelà La Bastida Solatges (Avairon) e Soulages [Solatges] de La Vacariá dins Erau, exemples probants que se pòt completar de qualques autres, que pòdon pas topograficament pretendre a èsser de « ribièras » : Solages [Solatges] de Sant Sadornin (Cantal), al costat d'un masuc, de La Capèla Bonança e de Palmàs d'Avairon (Avairon), Solage [Solatge] de La Garda (Corresa) e de La Capèla Ausac (Òlt), totes situats a proximitat d'una via de comunicacion importanta portada sus la carta de Cassini. Segur, la question demòra a estudiar e de recèrcas aprigondidas farián mestièr per tal de precisar se de camins de transumància passavan plan per aqueles luòcs.
Cantecor(s) [Cantacòrb], dont lo nom representariá l'aglutinacion de « cantar » e « còrb », fa partida dels noms caracteristics dels castèls a peatge. Es lo cas del Château de Cantecort [Castèth de Cantacòrb] a Gaujac (Òlt e Garona), de Cantecor [Cantacòrb] a Albinhac (Òlt) e plan probablament de Cantecors [Cantacòrbs] de Montpesat de Carcin, en limit exacte d'amb Montdomèrc (Òlt).
(a seguir)
Isabèla Collomb
1 Billy Pierre-Henri. « Les limites territoriales dans la toponymie de la France ». In : Nouvelle revue d'onomastique, n°31-32, 1998. p. 175.
2 Soutou André. « Soulage, nom de lieu languedocien lié à la transhumance depuis le VIIIe siècle. » In : Nouvelle revue d'onomastique, n°27-28, 1996. pp.75-85